pHμετρία (πεχαμετρία) Οισοφάγου
Η μέτρηση οξύτητας οισοφάγου ή pHμετρία οισοφάγου (πεχαμετρία), είναι η πιο ακριβής και αξιόπιστη εξέταση, για τη σωστότερη διερεύνηση της γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης (ΓΟΠ). Η εξέταση μετράει την ποσότητα οξέος σε μορφή υγρού που παλινδρομεί από το στομάχι στον οισοφάγο. Η pHμετρία (πεχαμετρία) οισοφάγου έχει περιορισμούς, ειδικά στη διάγνωση της λαρυγγοφαρυγγικής παλινδρόμησης, επειδή αυτό που παλινδρομεί είναι οξύ ή χολή σε μορφή αερολύματος. Ο συνδυασμός pHμετριας (πεχαμετρίας) οισοφάγου με εμπεδησιομετρία, δηλαδή μέτρηση της εμπέδησης (impedance) του οισοφάγου, μας δίνει πιο πλήρη εικόνα της λειτουργίας του οργάνου.
Η pHμετρία (πεχαμετρία) οισοφάγου χρησιμοποιείται για την εκτίμηση της έκθεσης του κατώτερου οισοφάγου στο γαστρικό οξύ από γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση σε διάφορες περιπτώσεις, ανάλογα με το κλινικό ερώτημα. Υπάρχουν 3 μέθοδοι, η κλασική, η ασύρματη pHμετρία Bravo και η εμπεδησιομετρία.
Γιατί γίνεται η pHμετρία (πεχαμετρία) οισοφάγου;
Οι συνηθέστεροι λόγοι για να γίνει pHμετρία (πεχαμετρία) οισοφάγου είναι:
- Εκτίμηση τυπικών συμπτωμάτων παλινδρόμησης όπως πόνος στο στήθος, καούρες και αναγωγές, που δεν αντιμετωπίζονται με τη συνηθισμένη αγωγή. Σ αυτή την περίπτωση το κλινικό ερώτημα είναι κατά πόσο ο ασθενής πάσχει όντως από όξινη γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, καθώς μπορεί να υπάρχει υπερευαισθησία οισοφάγου. Αρχικά εκτιμάμε την έκθεση του οισοφάγου σε οξύ, και τα συνολικά επεισόδια ΓΟΠ. Συγκρίνοντας τις μετρήσεις με την καταχώρηση συμπτωμάτων στη συσκευή pHμετριας (πεχαμετρίας) οισοφάγου, μπορούμε να εκτιμήσουμε τον συσχετισμό μεταξύ συμπτωμάτων και επεισοδίων παλινδρόμησης. Το ποσοστό συσχέτισης συμπτωμάτων (Symptom Association Probability) αντιπροσωπεύει με ακρίβεια το ποσοστό επιτυχίας μιας χειρουργικής επέμβασης αντιμετώπισης της γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης.
- Εκτίμηση άτυπων συμπτωμάτων παλινδρόμησης, όπως προκάρδιο άλγος, βήχας, συριγμός, πονόλαιμος, βράγχος φωνής, πνευμονίες και φλεγμονή των παραρρινίων οφείλονται σε ΓΟΠ. Ειδικά αν λείπουν εντελώς τα κλασικά συμπτώματα, η διάγνωση λαρυγγοφαρυγγικής παλινδρόμησης μπορεί να είναι δύσκολη. Σε αυτές τις περιπτώσεις βοηθάει πολύ η εμπεδησιομετρία, που αποκαλύπτει κίνηση αερίων και μη όξινη παλινδρόμηση.
- Παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας της αντιπαλινδρομικής φαρμακευτικής αγωγής, ειδικά σε περιπτώσεις όπως Οισοφάγος Barrett. Ο Οισοφάγος Barrett είναι μια προκαρκινική αλλοίωση, και είναι σημαντικό να μηδενιστεί η έκθεση του οισοφάγου στα γαστρικά οξέα. Η pHμετρία (πεχαμετρία) οισοφάγου βοηθάει να αξιολογήσουμε την αποτελεσματικότητα της φαρμακευτικής θεραπείας στη ΓΟΠ, ώστε να μην προχωρήσει το Barrett σε δυσπλασία οισοφάγου ή ακόμα και καρκίνο.
Είστε υποψήφιος για pHμετρία (πεχαμετρία) Οισοφάγου;
Συμπληρώστε το ιατρικό ιστορικό σας και λάβετε εξατομικευμένη αξιολόγηση από τον χειρουργό.
Πως γίνεται η phμετρία (πεχαμετρία) και η εμπεδησιομετρία;
Η τοποθέτηση του καθετήρα pHμετρία (πεχαμετρία) οισοφάγου και εμπεδησιομετρίας γίνεται σε εξωτερική βάση, στο ιατρείο. Η κάψουλα Bravo είναι πιο εξειδικευμένη και εφαρμόζεται με γαστροσκόπηση είτε σε ενδοσκοπικό τμήμα νοσοκομείου, ή σε γαστρεντερολογικό ιατρείο.
Προετοιμασία:
Σταματάμε τα φάρμακα τύπου Αναστολέα Αντλίας Πρωτονίων (Losec, Nexium Κτλ) μια εβδομάδα πριν την επέμβαση. Αν ο λόγος που κάνουμε την pHμετρία (πεχαμετρία) και την εμπεδησιομετρία είναι η εκτίμηση της αποτελεσματικότητας της αγωγής, μπορεί να συνεχίσουμε τα φάρμακα μέχρι και τη μέρα της εξέτασης. Επίσης μένουμε νηστικοί για 6-8 ώρες πριν την επέμβαση. Απολύτως απαραίτητα φάρμακα μπορούν να ληφθούν με μια μικρή γουλιά νερό σε συνεννόηση με το γιατρό μας.
pHμετρία (πεχαμετρία) οισοφάγου:
Μπορεί να γίνει από μόνη της ή σε συνδυασμό με μανομετρία, για μέτρηση πιέσεων του οισοφάγου, και εκτίμηση της απόστασης του κατώτερου οισοφαγικού σφιγκτήρα από το στόμα και τη μύτη. Αρχικά χρησιμοποιούμε αναισθητικό spray για να αναισθητοποιήσουμε τη μύτη, Στη συνέχεια ένας λεπτός καθετηρας pHμετριας τοποθετείται στη μύτη, και προωθούμε άκρο του ως τον κατώτερο οισοφάγο. Ο καθετήρας περιέχει αισθητήρες που μετρούν και καταγράφουν συνεχώς την οξύτητα εντός του οισοφάγου για τη διάρκεια του επόμενου 24ώρου. Η όλη διαδικασία τοποθέτησης του καθετηρα pHμετριας (πεχαμετρίας) οισοφάγου διαρκεί γύρω στα 10 λεπτά. Το εξωτερικό άκρο του καθετήρα που περνάει από τη μύτη, στερεώνεται καλά και συνδέεται με το καταγραφικό μηχάνημα, το οποίο φοριέται από τον ασθενή σαν τσαντάκι. Ο ασθενής επιστρέφει σπίτι του, και του ζητάμε να ακολουθήσει την καθημερινότητά του. Το καταγραφικό μηχάνημα περιέχει κουμπιά, τα οποία πρέπει να πατάει ο ασθενής όταν έχει συμπτώματα, όταν τρώει και όταν κοιμάται. Ζητάμε ταυτόχρονα και να κρατάει ημερολόγιο για σιγουριά αν και τις περισσότερες φορές οι ασθενείς χρησιμοποιούν σωστά το καταγραφικό μηχάνημα.
Ο ασθενής επιστρέφει στο νοσοκομείο μετά από 24 ώρες, ο καθετήρας αφαιρείται και το καταγραφικό μηχάνημα συνδέεται με υπολογιστή που περιέχει ειδικό software για την ανάλυση της μελέτης pHμετριας (πεχαμετρίας) οισοφάγου. Το αποτέλεσμα μας δίνει τον συνολικό χρόνο παλινδρόμησης, τα επεισόδια παλινδρόμησης, καθώς και τη συσχέτισή τους με τα συμπτώματα. Η εξέταση είναι καλά ανεκτή στον γενικό πληθυσμό, αλλά σε κάποιες, πολύ λίγες περιπτώσεις, οι ασθενείς νιώθουν έντονη δυσφορία και δε μπορούν ν αντέξουν τον καθετήρα. Το μεγαλύτερο μειονέκτημα που έχει η κλασική pHμετρία (πεχαμετρία) είναι η παρουσία του σωλήνα στη μύτη. Κάποιοι ασθενείς, για λόγους αισθητικούς και ντροπής, παραμένουν στο σπίτι, δεν πηγαίνουν στην εργασία τους, και γενικά δεν ακολουθούν τις συνηθισμένες ασχολίες τους.
pHμετρία (πεχαμετρία) οισοφάγου με εμπεδησιομετρία:
Πλέον τα περισσότερα μηχανήματα pHμετρίας (πεχαμετρίας) οισοφάγου, επιτρέπουν ταυτόχρονη μέτρηση και εμπέδησης (impedance) οισοφάγου. Ο καθετήρας στην pHμετρία (πεχαμετρία) οισοφάγου εμπεδησιομετρία είναι κοινός περιέχει πολλαπλούς αισθητήρες που μετρούν τόσο την οξύτητα (pH), όσο και την εμπέδηση (αγωγιμότητα) σε διάφορα σημεία του οισοφάγου. Η τοποθέτηση του δε διαφέρει σε τίποτα από την τοποθέτηση του απλού καθετηρα pHμετριας. Η διαφορά με την κλασική μελέτη είναι ότι η εμπεδησιομετρία μετράει όξινη γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, που περιλαμβάνει ήπια όξινη καθώς και αλκαλική παλινδρόμηση, τις οποίες η κλασική pHμετρία δε μπορεί να μετρήσει. Επίσης μπορεί να ξεχωρίσει φυσιολογική κίνηση υγρού από τον οισοφάγο στο στομάχι, από παλινδρόμηση υγρών από το στομάχι προς τον οισοφάγο. Μπορεί να διαπιστώσει κίνηση αερίου από το στομάχι στον οισοφάγο, για την εκτίμηση λαρυγγοφαρυγγικής παλινδρόμησης. Οι ενδείξεις χρήσης για την εμπεδησιομετρία είναι παρόμοιες με την κλασική pHμετρία (πεχαμετρία) οισοφάγου, δηλαδή εκτίμηση αποτελεσματικότητας φαρμακευτικής αγωγής και προετοιμασία για αντιπαλινδρομική επέμβαση
Καψουλα Bravo:
Η μελέτη του pH του οισοφάγου μπορεί να γίνει με την κάψουλα Bravo, η οποία εφαρμόζεται στο τοίχωμα του οισοφάγου. Περιέχει έναν αισθητήρα pHμετριας (πεχαμετρίας) οισοφάγου, πομπό για να μεταδίδει ασύρματα τις μετρήσεις ΓΟΠ και μια μικρή μπαταρία που τροφοδοτεί την κάψουλα και έχει πολύ μικρό μέγεθος. Πριν την τοποθέτηση ο γιατρός ενεργοποιεί την κάψουλα και τη συνδέει ασύρματα με το καταγραφικό μηχάνημα πριν την εφαρμογή της.
Η κάψουλα τοποθετείται με γαστροσκόπηση στο ενδοσκοπικό τμήμα νοσοκομείου ή σε γαστρεντερολογικό ιατρείο. Αφού τοποθετήσουμε τον ασθενή στην αριστερή του θέση και χορηγήσουμε μέθη, προχωράμε σε πλήρη διαγνωστική ενδοσκόπηση, και μετράμε την ακριβή απόσταση της καρδιοοισοφαγικής συμβολής από το στόμα. Στη συνέχεια εισάγουμε από το στόμα τον καθετήρα εφαρμογής, στο άκρο του οποίου είναι συνδεδεμένη η κάψουλα. Αφού φτάσουμε στην επιθυμητή απόσταση μπορούμε να επιβεβαιώσουμε τη σωστή τοποθέτηση επανεισάγοντας το ενδοσκόπιο. Ο στόχος είναι να τοποθετηθεί η κάψουλα περίπου 5 εκατοστά μακριά από τον κατώτερο οισοφαγικό σφιγκτήρα. Ο καθετήρας τοποθέτησης είναι συνδεδεμένος με συσκευή αναρρόφησης η οποία δημιουργεί αρνητική πίεση. Όταν είμαστε σίγουροι για τη σωστή τοποθέτηση της κάψουλας, πυροδοτούμε τον καθετήρα, εφαρμόζοντας έτσι την κάψουλα Bravo στο τοίχωμα του οισοφάγου. Αφαιρούμε τον καθετήρα εφαρμογής και με το ενδοσκόπιο επιβεβαιώνουμε τη σωστή τοποθέτηση της κάψουλας. Η συσκευή μέτρησης pH μέτριας (πεχαμετρίας) οισοφάγου πρέπει να βρίσκεται πάντα σε απόσταση 1 μέτρου από τον ασθενή, και μπορεί να κρέμεται από το λαιμό ή να εφαρμοστεί σε ζώνη. Όταν ο ασθενής επανέλθει πλήρως από τη μέθη επιστρέφει στο σπίτι του και στις συνήθεις ασχολίες.
Ο αισθητήρας της κάψουλας Bravo καταγράφει συνεχώς το pH του κατώτερου οισοφάγου και μεταδίδει τις πληροφορίες στο καταγραφικό μηχάνημα. Ο ασθενής ακολουθεί τις συνήθεις ασχολίες του, πηγαίνει στη δουλειά και μπορεί να βγει για διασκέδαση. Τα συμπτώματα και οι ασχολίες καταγράφονται στο μηχάνημα από τον ασθενή, και συνήθως ζητάμε να υπάρχει και παράλληλη γραπτή καταγραφή, η οποία βοηθάει στην καλύτερη ανάλυση των ευρημάτων. Ο ασθενής επιστρέφει μετά από 96 ώρες και παραδίδει το καταγραφικό μηχάνημα, το οποίο συνδέεται με υπολογιστή, και το ειδικό software pHμετρία (πεχαμετρία) οισοφάγου αναλύει τα ευρήματα. Η κάψουλα δεν αφαιρείται αλλά μετά από μερικές μέρες αποκολλάται αυτόματα και αποβάλλεται από το σώμα δια της φυσικής οδού. Συνήθως αυτό συμβαίνει μετά από μερικές μέρες, αν και έχουν υπάρξει ασθενείς στους οποίους η κάψουλα έμεινε καθηλωμένη για μήνες, χωρίς όμως ιδιαίτερα προβλήματα.
pHμετρία (πεχαμετρία) οισοφάγου με κάψουλα bravo
Η κάψουλα Bravo έχει μερικά πλεονεκτήματα σε σχέση με την pHμετρία (πεχαμετρία) και την εμπεδησιομετρία. Δεν υπάρχει καθετήρας που να περνάει από τη μύτη και να συνδέεται με το καταγραφικό. Αυτό την κάνει πολύ πιο καλά ανεκτή από τους ασθενείς. Δεν υπάρχει ερεθισμός του φάρυγγα από τον καθετήρα που μπορεί να ταλαιπωρήσει πολύ κάποιους ασθενείς. Επίσης είναι πολύ πιο πιθανό ένας ασθενής να ακολουθήσει την καθημερινή ρουτίνα του, αφού δεν ντρέπεται για τον καθετήρα που έχει. Η κάψουλα καταγράφει για πολύ περισσότερο χρόνο, μέχρι και 96 ώρες, αυξάνοντας την πιθανότητα να καταγραφεί παθολογική παλινδρόμηση σε οριακές ή αμφισβητούμενες περιπτώσεις. Η διάρκεια παραμονής της επιτρέπει να γίνει μέρος της εξέτασης χωρίς αγωγή (off-PPI study) και στη συνέχεια με αγωγή (on PPI study), πολλαπλασιάζοντας τις πληροφορίες που παίρνουμε.
Τα μειονεκτήματα της κάψουλας Bravo είναι ότι μπορεί να καταγράψει το pH μόνο σε ένα σημείο του οισοφάγου, και ότι μπορεί να καταγράψει μόνο όξινο αντίθετα με την εμπεδησιομετρία που καταγράφει επίσης ουδέτερο και αλκαλικό pH. Επίσης δε βοηθάει καθόλου σε περιπτώσεις λαρυγγοφαρυγγικής παλινδρόμησης
Υπάρχουν Κίνδυνοι στην phμετρία (πεχαμετρία);
Σε γενικές γραμμές η pHμετρία (πεχαμετρία) οισοφάγου) και η εμπεδησιομετρία για τη μελέτη οξύτητας οισοφάγου είναι πολύ ασφαλείς και δε δημιουργούν ιδιαίτερα προβλήματα. Ασθενείς με ιστορικό αιμορραγιών, κιρσούς οισοφάγου, σοβαρή οισοφαγίτιδα, στενώσεις, απόφραξη και προηγούμενη οισοφαγεκτομή, καλό είναι να μην υποβάλλονται στη διαδικασία. Ειδικά για την κάψουλα Bravo, ενώ η πλειοψηφία των ασθενών δεν αισθάνεται τίποτα, στο 2-3% μπορεί να υπάρχει δυσφορία στο στήθος ή κατά την κατάποση φαγητού. Εξαιρετικά σπάνια μπορεί να προκαλέσει τόσο πολύ πόνο που να χρειάζεται αφαίρεση με ενδοσκόπηση. Απαγορεύεται η διενέργεια Μαγνητικής Τομογραφίας οποιουδήποτε τύπου για 30 μέρες μετά την τοποθέτηση της κάψουλας, και καλό είναι να αναφέρεται στον ακτινολόγο ότι ο ασθενής έχει υποβληθεί στην εξέταση. Η ασύρματη μετάδοση δεδομένων μπορεί να προκαλέσει παρεμβολές σε άλλες ιατρικές συσκευές που μπορεί να φέρει ο ασθενής, γι’ αυτό απαγορεύεται η χρήση της αν υπάρχει βηματοδότης, αυτόματος απινιδωτής, ή νευροδιεγέρτης.
Συμπέρασμα
Η pHμετρία (πεχαμετρία) οισοφάγου είναι μια εξαιρετικά χρήσιμη εξέταση για διερεύνηση συμπτωμάτων από τον οισοφάγο. Είναι η πιο αξιόπιστη λειτουργική εξέταση για γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, και δίνει πολύ περισσότερες πληροφορίες από την απλή γαστροσκόπηση. Ασθενείς με έντονα συμπτώματα ΓΟΠ, ή λαρυγγοφαρυγγικής παλινδρόμησης, θα πρέπει να παραπέμπονται για πιθανή pHμετρία (πεχαμετρία) οισοφάγου με ή χωρίς εμπεδησιομετρία. Ειδικά αν τα συμπτώματα δεν αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά με τα συνήθη φάρμακα, η pHμετρία (πεχαμετρία) οισοφάγου είναι υποχρεωτική. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η επανάληψη γαστροσκόπησης είναι εντελώς άχρηστη, και η ιδανική εξέταση είναι η pHμετρία (πεχαμετρία) οισοφάγου με εμπεδησιομετρία.
Δρ. ΜΙΧΑΗΛ Σ. ΚΟΥΡΚΟΥΛΟΣ
Υπερεξειδίκευση στην
Ρομποτική Χειρουργική
Διευθυντής Χειρουργός Γαστρεντερικού
και Παχυσαρκίας
Ευρωκλινικής Αθηνών
Λαπαροσκοπική - Ρομποτική Χειρουργική
