Παχυσαρκία

Η παχυσαρκία είναι ασθένεια. Για την ακρίβεια η παχυσαρκία είναι μια χρόνια, πολυπαραγοντική, ανίατη, προοδευτικά επιδεινούμενη, υποτροπιάζουσα ασθένεια με γενετική βάση. Επιπλέον, η παχυσαρκία και οι μεταβολικές βλάβες που προκαλεί προκαλούν πολλές άλλες σοβαρές και δυνητικά θανατηφόρες ασθένειες. Ενδεικτικά, η παχυσαρκία είναι ο δεύτερος σημαντικότερος παράγοντας καρκίνου μετά το κάπνισμα, ενώ προκαλεί καρδιοπάθειες, διαβήτη, πνευμονοπάθειες, ορθοπαιδικά προβλήματα και πολλές άλλες παθήσεις.

Η παχυσαρκία δεν είναι αισθητικό πρόβλημα. Η παχυσαρκία δεν είναι επιλογή των πασχόντων. Η παχυσαρκία δεν είναι νόσος του μυαλού όπως αποδεικνύει η αποτελεσματικότητα των βαριατρικών χειρουργείων όπως το γαστρικό μανίκι και το γαστρικό bypass, και των φαρμάκων όπως Ozempic, Wegovy, Zepbound και Mounjaro.

Η παχυσαρκία τέλος δεν θεραπεύεται με απλές προσωρινές παρεμβάσεις στον τρόπο ζωής και με αριθμητική θερμίδων. Η παχυσαρκία απαιτεί ιατρική προσέγγιση, με συνδυασμό φαρμακευτικής θεραπείας, σωστά επιλεγμένων χειρουργείων, και ταυτόχρονα ψυχολογικής και διατροφικής υποστήριξης.

Επισκόπηση

Ορισμός της παχυσαρκίας

Η παχυσαρκία ορίζεται ως μια κατάσταση παρουσίας επιπλέον λίπους. Μπορεί να συνοδεύεται από ανώμαλη κατανομή ή λειτουργία του λιπώδους ιστού, και η αιτιολογία της είναι πολυπαραγοντική και όχι απόλυτα κατανοητή.

Κλινική παχυσαρκία ονομάζεται η χρόνια συστηματική ασθένεια που χαρακτηρίζεται από διαταραχές της λειτουργίας ιστών, οργάνων, ή ολόκληρου του ασθενούς, λόγω παρουσίας επιπλέον λίπους. Η κλινική παχυσαρκία μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές βλάβες που να επιβαρύνουν την ποιότητα ζωής ή να είναι απειλητικές για τη ζωή.

Η παχυσαρκία επιβεβαιώνεται είτε με άμεση μέτρηση του σωματικού λίπους, είτε με τουλάχιστον ένα ανθρωπομετρικό κριτήριο (π.χ. περιφέρεια μέσης, αναλογία μέσης-ισχίων ή αναλογία μέσης-ύψους) επιπλέον του ΔΜΣ. Σε άτομα με πολύ υψηλό ΔΜΣ (δηλαδή, >40 kg/m2), ωστόσο, η υπερβολική παχυσαρκία μπορεί πρακτικά να θεωρηθεί δεδομένη και δεν απαιτείται περαιτέρω επιβεβαίωση.

Δείκτης μάζας σώματος και παχυσαρκία

Ο Δείκτης Μάζας Σώματος (Body Mass Index), είναι ένας σχετικά απλός αλλά αδρός δείκτης που μας επιτρέπει να βγάλουμε συμπεράσματα για τον βαθμό/ στάδιο κλινικής παχυσαρκία. Λόγω του τρόπου υπολογισμού, δε λαμβάνει υπόψη την κατανομή λίπους ή μεταβολικές παραμέτρους του ασθενούς. Τον χρησιμοποιούμε σε συνδυασμό με την κλινική εξέταση και το ιστορικό, για να εκτιμήσουμε τον βαθμό μεταβολικής διαταραχής του πάσχοντα. Μας επιτρέπει επίσης να προσφέρουμε τις πιο αποτελεσματικές μεθόδους θεραπείας της παχυσαρκίας του ασθενούς.

Ο Δείκτης Μάζας Σώματος (BMI), υπολογίζεται διαιρώντας το βάρος του ασθενή σε κιλά, με το τετράγωνο του ύψους σε μέτρα

Υπολογισμός BMI

Το βάρος σε κιλά/(Το ύψος σας σε cm)2 (βάρος δια ύψος στο τετράγωνο)

Ο Δείκτης Μάζας Σώματος, παρά την απλή και αδρή του φύση, δεν είναι ένας αυθαίρετος αριθμός χωρίς καμία σημασία. Χρησιμοποιείται εδώ και χρόνια για τη στατιστική μελέτη της παχυσαρκίας, των καρδιαγγειακών παθήσεων και της συνολικής νοσηρότητας και θνησιμότητας.

Πιο συγκεκριμένα, στατιστικές μελέτες με βάση τον δείκτη σώματος έχουν δείξει:

Πάσχοντες από παχυσαρκία εμφανίζουν υψηλότερη πιθανότητα θανάτου από οποιαδήποτε αιτία, σε σχέση με άτομα ίδιας ηλικίας, με φυσιολογικό ή λίγο αυξημένο βάρος
Πάσχοντες από παχυσαρκία αντιμετωπίζουν ετήσιο ιατρικό κόστος αυξημένο κατά 2000-3000 ευρώ (ανάλογα με το βαθμό παχυσαρκίας) σε σχέση με άτομα φυσιολογικού βάρους
Το ετήσιο ιατρικό κόστος ενός πάσχοντα από παχυσαρκία αυξάνεται κατά 250 ευρώ για κάθε επιπλέον μονάδα Δείκτη Μάζας Σώματος πάνω από το φυσιολογικό.

Είστε υποψήφιος για Παχυσαρκία;

Συμπληρώστε το ιατρικό ιστορικό σας και λάβετε εξατομικευμένη αξιολόγηση από τον χειρουργό.

Γιατί η παχυσαρκία είναι ασθένεια;

Η παχυσαρκία είναι αναγνωρισμένη ως ασθένεια από την αρχαιότητα. Ο Ιπποκράτης είχε πιε:

«Η παχυσαρκία είναι νόσος και προάγγελος πολλών άλλων»
Ιπποκράτης ο Κώος

Η παχυσαρκία έχει αναγνωριστεί ως πολυπαραγοντική ασθένεια από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO, World Health Organization), από το 1997. Στη συνέχεια αναγνωρίστηκε ως χρόνια υποτροπιάζουσα ασθένεια που χρήζει ιατρικής αντιμετώπισης και θεραπείας από το American Medical Association (AMA), το Center for Disease Control (CDC), και από το Αγγλικό Εθνικό Σύστημα Υγεία (NHS UK, National Health Service). Σήμερα αναγνωρίζεται σε όλο τον κόσμο ως μια σημαντική ασθένεια, και ένα σοβαρό παγκόσμιο πρόβλημα υγείας.

Τι είναι αυτό που κατατάσσει την παχυσαρκία στις ασθένειες;

Τα ιατρικά κριτήρια μιας ασθένειας είναι:

Να έχει αναγνωρίσιμη αιτιολογία και παθολογία
Να προκαλεί δυσλειτουργία οργάνων
Να οδηγεί σε νοσηρότητα και θνητότητα αν δεν αντιμετωπιστεί.

Η παχυσαρκία πληροί προφανώς τα παραπάνω κριτήρια, γι’ αυτό και ορίζεται ως ασθένεια.

Που οφείλεται η παχυσαρκία;

Η παχυσαρκία έχει βιολογική βάση. Δεν είναι απλώς αποτέλεσμα κακής διατροφής ή έλλειψης θέλησης, παρωχημένες απόψεις που στηρίζονται σε διακρίσεις εναντίον των παχύσαρκων, και διαιωνίζουν τον στιγματισμό της παχυσαρκίας. Στον πυρήνα της ασθένειας της παχυσαρκίας βρίσκεται ένας συνδυασμός δυσλειτουργίας του συστήματος ενεργειακής ρύθμισης του σώματος, και απορρύθμισης των σημάτων και κέντρων πείνας.

Ο εγκέφαλος, και συγκεκριμένα ο υποθάλαμος, ένα από τα πιο κεντρικά και σημαντικά σημεία του, έχει κεντρικό ρόλο στην υποσυνείδητη ρύθμιση, τόσο του ιδανικού βάρους, όσο και στην διατήρηση των αποθηκών ενέργειας, δηλαδή του λίπους, Ορμόνες όπως η ινσουλίνη, η γκρελίνη, η λεπτίνη και η GLP-1, παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο στη ρύθμιση του αισθήματος της πείνας. Τα ίδια τα λιποκύτταρα λειτουργούν με διαφορετικό τρόπο ανάλογα με το ορμονικό περιβάλλον στο οποίο βρίσκονται.

Στην παχυσαρκία, το σύστημα ρύθμισης πείνας και διαχείρισης ενέργειας, δε λειτουργεί σωστά, λόγω της επίδρασης των παραπάνω ενδογενών παραγόντων, αλλά και εξωγενών παραγόντων όπως η επίδραση της ζάχαρης και των υπερ-εύγευστων επεξεργασμένων τροφών. Το αποτέλεσμα είναι τα σήματα πείνας και κορεσμού να μπερδεύονται, ο οργανισμός να αποθηκεύει περισσότερη ενέργεια από όση χρειάζεται, και να δυσκολεύεται να την καταναλώσει.

Από τα παραπάνω προκύπτει ότι η παχυσαρκία είναι ασθένεια ρύθμισης μηχανισμών πείνας και βάρους, όχι απλά αποτέλεσμα υπερφαγίας, μειωμένης κατανάλωσης ενέργειας, ή έλλειψης θέλησης.

Γιατί η παχυσαρκία δεν είναι αριθμητική θερμίδων;

Για πολλά χρόνια οι συστάσεις για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας συνοψίζονταν στο απλοΪκό μέτρημα θερμίδων, τη λεγόμενη θεωρία «θερμίδες μέσα, θερμίδες έξω». Και οι θεραπευτικές συστάσεις για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας περιορίζονταν στο γενικόλογο και αντιεπιστημονικό, φάε λιγότερο και κινήσου περισσότερο, ή πιο απλά, δίαιτα και γυμναστήριο.

Πλέον ξέρουμε πολύ καλά ότι το μοντέλο αυτό είναι εντελώς αποτυχημένο για τη θεραπεία της παχυσαρκίας. Οποιαδήποτε αλλαγή στο ισοζύγιο ενέργειας του σώματος, οδηγεί σε αντιρροπιστικούς μηχανισμούς διατήρησης των αποθηκών λίπους, ώστε να εξασφαλιστεί η επιβίωση. Οι μηχανισμοί ομοιόστασης του ανθρωπίνου σώματος, μπορεί να περιλαμβάνουν είτε πολύ απλά αυξημένο επίπεδο πείνας μέσω απελευθέρωσης αντίστοιχων ορμονών, ή μεταβολική προσαρμογή (metabolic adaptation), με μείωση του Βασικού Μεταβολικού Ρυθμού (Basic Metabolic Rate, BMR), και μειωμένη κινητικότητα.

Ξέρουμε από μελέτες, ότι η τακτική άσκηση, χωρίς αλλαγές στις διατροφικές συνήθειες, οδηγεί σε πολύ μικρή απώλεια βάρους, της τάξης των 2 κιλών στο έτος. Μελέτη της φυλής Hadza της βόρειας Τανζανίας, απέδειξε ότι ο μεταβολισμός παραμένει σταθερός, ανάμεσα σε κυνηγούς-τροφοσυλλέκτες, και δυτικούς με καθιστική ζωή.

Οι δίαιτες, από την άλλη, αποτυγχάνουν βραχυπρόθεσμα ή μακροπρόθεσμα, μέχρι και στο 85% των περιπτώσεων. Συχνά δε οι δίαιτες ακολουθούνται από μεγαλύτερη πρόσληψη βάρους.

Γιατί η παχυσαρκία είναι πολυπαραγοντική ασθένεια;

Οι παράγοντες που οδηγούν στην παχυσαρκία και την συντηρούν όταν εκδηλωθεί είναι πολλαπλοί:

Βιολογία: Το ανθρώπινο είδος, όπως και οι περισσότεροι οργανισμοί, είναι φτιαγμένο για επιβίωση σε συνθήκες πείνας και δυσκολιών. Το ανθρώπινο είδος συγκεκριμένα έχει μια ιστορία 2 εκατομμυρίων ετών, από τον H. Erectus, στον Νεάντερταλ, και ως σήμερα. Το ανθρώπινο είδος επιβίωσε και έγινε το κυρίαρχο είδος, λόγω της ικανότητάς του να προσαρμόζεται στην πείνα και στις κακουχίες. Επιβιώσαμε και εξελιχθήκαμε ως κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες, τρώγοντας ότι βρίσκαμε ανάλογα με την εποχή, και μειώνοντας το μεταβολισμό μας για να διατηρήσουμε τις αποθήκες ενέργειας (λίπους) για όσο περισσότερο γίνεται ώστε να επιβιώσουμε. Από βιολογικής άποψης, το ανθρώπινο είδος δεν είναι φτιαγμένο για την εποχή που ζούμε. Οι συνθήκες υπερπροσφοράς τροφής, με τη ζάχαρη και τα επεξεργασμένα τρόφιμα που απορρυθμίζουν τα κέντρα και τις ορμόνες πείνας, κάνουν το περιβάλλον παχυσαρκιογόνο (obesigenic) για την πρωτόγονη ανθρώπινη βιολογία
Κληρονομικότητα: Μέχρι στιγμής έχουν ταυτοποιηθεί πάνω από 500 γονίδια που σχετίζονται με την παχυσαρκία. Το 60-80% της διακύμανσης του σωματικού βάρους μπορεί να εξηγηθεί από την κληρονομικότητα. Άτομα με έναν παχύσαρκο γονιό έχουν 40% πιθανότητα να γίνουν παχύσαρκοι, ενώ αν και οι δύο γονείς πάσχουν από παχυσαρκία η πιθανότητα ανεβαίνει μέχρι και στο 80%. Αυτό δεν έχει σχέση μόνο με τις περιβαλλοντικές επιδράσεις. Τα γονίδια μας μπορεί να επηρεάζουν τη ρύθμιση πείνας και κορεσμού, τον Βασικό Μεταβολικό ρυθμό (Basic Metabolic Rate, BMR), την κατανομή του λίπους στο σώμα, και τις μεταβολές στις αποθήκες λίπους ανάλογα με τη διατροφή και την άσκηση.
Περιβάλλον: Η εποχή που ζούμε είναι παχυσαρκιογόνα (obesigenic). Υπάρχει υπερπροσφορά τροφής, η οποία είναι υπερ-εύγεστη και εθιστική λόγω της πανταχού παρούσας ζάχαρης και τον βιομηχανικών επεξεργασμένων τροφίμων. Το καταναλωτικό μοντέλο στο οποίο ζούμε θέλει να αγοράζουμε και να καταναλώνουμε συνεχώς. Τα σούπερ μάρκετ έχουν τα πιο νόστιμα και επεξεργασμένα τρόφιμα σε περίοπτα σημεία, στο ύψος των ματιών. Οι οσμές τροφής από επιχειρήσεις τροφίμων και εστίασης μας ωθούν να καταναλώσουμε. Οι διαφημίσεις και το μάρκετινγκ των εταιρειών στοχεύουν τα πιο βασικά μας ένστικτα για να μας πείσουν να καταναλώσουμε όλο και περισσότερα τρόφιμα. Εκπομπές μαγειρικής στην τηλεόραση και στο ίντερνετ, και εικόνες λαχταριστών τροφίμων στα social media επιδεινώνουν την κατάσταση. Κινήματα που αρχικά είχαν στόχο την αντιμετώπιση του στιγματισμού της παχυσαρκίας, εκτροχιάστηκαν σε τάσεις τύπου fat acceptance που θεωρούν την παχυσαρκία φυσιολογική και αρνούνται ότι προκαλεί πολλαπλές ασθένειες.
Παιδική ηλικία: Κανένα παχύσαρκο παιδί δεν ευθύνεται για την παχυσαρκία του. Οι παιδικές διατροφικές συνήθειες διαμορφώνονται από το περιβάλλον. Και η Ελλάδα έχει την τραγική πρωτιά της παιδικής παχυσαρκίας στην Ευρώπη εδώ και χρόνια. Οι κακές διατροφικές συνήθειες που εγκαθίστανται στην παιδική ηλικία είναι πολύ δύσκολο ν αλλάξουν αργότερα. Ακόμα και η σύνδεση συγκεκριμένων τροφών με χαρούμενες στιγμές, όπως γιορτές, γενέθλια, Χριστούγεννα και καλοκαίρι, κάνει την κατανάλωση ζάχαρης και επεξεργασμένων τροφίμων έναν πρώτης τάξης μηχανισμό αντιμετώπισης διαταραχών του συναισθήματος στην ενήλικη ζωή
Ορμόνες: Τα τελευταία χρόνια έχει αρχίσει να αναγνωρίζεται η σημασία της ινσουλίνης ως η σημαντικότερη παχυσαρκιογόνα (obesigenic) ορμόνη. Η υπερινσουλιναιμία που προκαλείται από την κατανάλωση υδατανθράκων και τα πολλαπλά γεύματα τη μέρα, οδηγεί σε αντίσταση στην ινσουλίνη, αίσθημα πείνας, αδυναμία καύσης λίπους και συνεχή ανάγκη για γεύματα. Δημιουργείται έτσι ένας φαύλος κύκλος που οδηγεί στην παχυσαρκία. Τα νέα φάρμακα όπως Ozempic, Wegovy, Zepbound και Mounjaro, ανάλογα της εντερικής ορμόνης που λέγεται GLP-1, έχουν αναδείξει τη σημασία του εντέρου ως «δεύτερος εγκέφαλος» στην παθογένεση της παχυσαρκίας. Τα φάρμακα αυτά δείχνουν ότι οι εντερικές ορμόνες δρουν σε κέντρα πείνας στον εγκέφαλο, το στομάχι και το έντερο, μειώνοντας την κατανάλωση τροφών, ενώ ταυτόχρονα φαίνεται να αλλάζουν τον ίδιο τον μεταβολισμό.
Εντερικό μικροβίωμα: Η σημαντικότερη ένδειξη της πολύπλοκης και πολυπαραγοντκής φύσης της παχυσαρκίας είναι η σχέση της με τον εντερικό μικροβίωμα. Μελέτες δεκαετιών έχουν δείξει ότι οι πάσχοντες από παχυσαρκία, έχουν εντελώς διαφορετική μικροβιακή χλωρίδα από άτομα φυσιολογικού βάρους, με κάποια μικρόβια να σχετίζονται με αυξημένη απορρόφηση θρεπτικών ουσιών. Παχύσαρκοι ασθενείς που υποβλήθηκαν σε θεραπευτικό βαριατρικό χειρουργείο, βρέθηκε ότι είχαν εντελώς διαφορετικό εντερικό μικροβίωμα μετεγχειρητικά. Η μεταμόσχευση εντερικού μικροβιώματος έχει βρεθεί ότι μπορεί να μεταφέρει την τάση για παχυσαρκία. Η σχέση εντερικού μικροβιώματος και παχυσαρκίας είναι περίπλοκη, και δεν έχει ξεκαθαριστεί κατά πόσο το μικροβίωμα είναι αιτία της παχυσαρκίας, αποτέλεσμα των διατροφικών συνηθειών, ή και τα δυο. Είναι όμως άλλη μια απόδειξη του πως το έντερο-«δεύτερος εγκέφαλος» σχετίζεται στενά με την παθογένεση της παχυσαρκίας.
Διαταραχές ύπνου: Ο ύπνος και οι διαταραχές κιρκαδιανών ρυθμών έχουν τεράστια σημασία στην παχυσαρκία. Η κακή ποιότητα ύπνου αυξάνει το στρες, με αποτέλεσμα αυξημένη κορτιζόλη που διαταράσσει τις υπόλοιπες ορμόνες. Κακή ποιότητα ύπνου οδηγεί σε χρόνια κόπωση, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε υπερφαγία. Η παχυσαρκία η ίδια μπορεί να προκαλεί διαταραχές ύπνου λόγω των επιπλοκών της όπως π.χ. η υπνική άπνοια, δημιουργώντας άλλον ένα φαύλο κύκλο επιδείνωσης της ασθένειας.
Φλεγμονή: Η παχυσαρκία δημιουργεί χρόνια φλεγμονή, που επιδεινώνει όλες τις παθήσεις που προκαλούνται από την παχυσαρκία. Δημιουργεί επίσης αντίσταση στην ινσουλίνη και κόπωση, που μπορούν να οδηγήσουν σε υπερφαγίες
Ψυχολογία: Κάτω του 10% των παχύσαρκων ασθενών έχουν παχυσαρκία καθαρά πρωτογενούς ψυχολογικής προέλευσης. Άλλο ένα 30-40% των ασθενών έχουν κάποιου βαθμού ψυχολογικό υπόβαθρο μέσα στην πολυπαραγοντική αιτιολογία της παχυσαρκίας τους. Πολλές φορές δε, τα ψυχολογικά προβλήματα προκύπτουν από την ίδια την παχυσαρκία, με το bullying, τον στιγματισμό και την εσωτερίκευση του στίγματος. Πάνω από 50-60% των ασθενών έχουν παχυσαρκία χωρίς ψυχολογικούς παράγοντες. Είναι λοιπόν τεράστιο λάθος το να αποδίδουμε την παχυσαρκία στο μυαλό, σε ψυχολογικά προβλήματα, σε διαταραχές συναισθήματος κτλ.
Ενδοκρινολογικές παθήσεις: Υποθυρεοειδισμός λόγω απορρύθμισης μεταβολισμού και σύνδρομο Cushing λόγω υπερκορτιζολαιμίας είναι πραγματικές ορμονολογικές αιτίες παχυσαρκίας. Είναι επίσης από τις πιο σπάνιες αιτίες παχυσαρκίας. Υπογοναδισμός στους άνδρες και Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών στις γυναίκες έχουν πιο περίπλοκη σχέση με την παχυσαρκία, καθώς μπορεί να είναι αποτέλεσμα της ίδιας της ασθένειας, των κοινών ορμονικών μηχανισμών όπως η αντίσταση της ινσουλίνης, και του μεταβολισμού των ορμονών από τον υπερτροφικό λιπώδη ιστό.
Παρενέργειες φαρμάκων: Κορτιζόνη, αντισυλληπτικά, αντικαταθλιπτικά, αντιψυχωσικά, αντιεπιλητπικά και αντιδιαβητικά φάρμακα μπορεί να προκαλέσουν αύξηση σωματικού βάρους.

Γιατί η παχυσαρκία είναι χρόνια υποτροπιάζουσα ασθένεια;

Ο παχύσαρκος παραμένει πάντα παχύσαρκος, ακόμα κι αν έχει καταφέρει να μειώσει το σωματικό βάρος. Οι μηχανισμοί πρόκλησης της παχυσαρκίας συνεχίζουν να επιδρούν. Και ανά πάσα στιγμή ο θεραπευμένος παχύσαρκος ασθενής μπορεί να γίνει κλινικά παχύσαρκος ασθενής. Οι λόγοι που η παχυσαρκία υποτροπιάζει είναι:

Μόνιμη διαταραχή της ρύθμισης βάρους: Το κέντρο ρύθμισης του σωματικού βάρους βρίσκεται σε μια πολύ κεντρική περιοχή του εγκεφάλου που λέγεται υποθάλαμος. Ο υποθάλαμος αναγνωρίζει τις αποθήκες λίπους που διαθέτει ως ιδανικές για την επιβίωση του και προσπαθεί να τις κρατήσει σταθερές. Η μείωση της προσλαμβανόμενης τροφής που συμβαίνει κατά την προσπάθεια απώλειας βάρους, εκλαμβάνεται από τον υποθάλαμο ως απειλή για την επιβίωση. Αντιδρά στην μείωση της προσλαμβανόμενης ενέργειας με αύξηση της όρεξης μέσω ορμονών όπως η γκρελίνη και η λεπτίνη, και με μεταβολική προσαρμογή μέσω πτώσης του Βασικού Μεταβολικού Ρυθμού. Το αποτέλεσμα είναι επιβράδυνση της απώλειας βάρους, και ταχεία επαναπρόσληψη μόλις διακοπεί η δίαιτα. Η μεταβολική προσαρμογή (πεσμένος Βασικός Μεταβολικός ρυθμός) διατηρείται για χρόνια, όπως έχουν αποδείξει οι μελέτες των συμμετεχόντων στο τηλεπαιχνίδι “The Biggest Loser”
Επαναπρόσληψη βάρους. Μεγάλες μελέτες έχουν δείξει ότι 85-95% όσων χάνουν βάρος με διατροφική παρέμβαση (δίαιτα), το ξαναπαίρνουν μέσα σε 5 χρόνια. Από αυτούς, το 50% είχε ήδη ξαναπάρει το βάρος του στα 2 χρόνια. Και 40% πήρε εν τέλει περισσότερα κιλά απ’ όσα έχασε. Αυτό δεν οφείλεται σε έλλειψη θέλησης αλλά σε βιολογικούς μηχανισμούς που μονίμως προκαλούν υποτροπή της παχυσαρκίας. Οι μηχανισμοί που έχουν περιγραφεί παραπάνω, όπως μεταβολική προσαρμογή και αύξηση ορμονών πείνας, σε συνδυασμό με ψυχολογική κόπωση από μακροχρόνιο περιορισμό και νευροχημική επιθυμία για υπερ-εύγευστες ενεργειακά πυκνές τροφές, αντικατοπτρίζουν την προσπάθεια του οργανισμού για επιστροφή στο αρχικό βάρος.
Πολυπαραγοντική αιτιολογία: Οι κληρονομικές, βιολογικές, ορμονολογικές, περιβαλλοντικές και ψυχολογικές αιτίες της παχυσαρκίας συνεχίζουν να επιδρούν, κάνοντας τον ασθενή ευπαθή στην υποτροπή της ασθένειας.
Για όλους τους παραπάνω λόγους ο παχύσαρκος δεν θεωρείται ποτέ πλήρως θεραπευμένος. Χρειάζεται συνεχή ιατρική παρακολούθηση και πολυπαραγοντική προσέγγιση. Χωρίς συνεχή προσπάθεια, η παχυσαρκία πάντα θα έχει την τάση να υποτροπιάσει.

Γιατί η παχυσαρκία είναι προοδευτικά επιδεινούμενη;

Και σε ατομικό, αλλά και σε πληθυσμιακό και παγκόσμιο επίπεδο, χωρίς την κατάλληλη ιατρική αντιμετώπιση η παχυσαρκία μονίμως επιδεινώνεται.

Σε ατομικό επίπεδο, ο παχύσαρκος είναι καταδικασμένος σε συνεχή επιδείνωση της ασθένειας του. Ακόμα και οι προσπάθειες απώλειας βάρους μπορούν εν τέλει να οδηγήσουν σε περαιτέρω επιδείνωση της παχυσαρκίας. Και κάποια στιγμή οι περισσότεροι παχύσαρκοι ασθενείς, απογοητευμένοι εντελώς από τις συνεχείς αποτυχίες, που επιδεινώνουν ακόμα περισσότερο την εσωτερίκευση του στίγματος παχυσαρκίας, παρατάνε κάθε προσπάθεια, και αρνούνται ακόμα και ιατρικά αποδεδειγμένες ασφαλείς και αποτελεσματικές θεραπείες της παχυσαρκίας.

Σε πληθυσμιακό επίπεδο, τα ποσοστά παχυσαρκίας αυξάνονται παγκοσμίως εδώ και τουλάχιστον 50 χρόνια. Το 16% του παγκόσμιου πληθυσμού πάσχει από παχυσαρκία, με τις χώρες του δυτικού κόσμου να έχουν πολύ ψηλότερα ποσοστά. Η παχυσαρκία είναι πολύ πιο σημαντικό και θανατηφόρο παγκόσμιο πρόβλημα υγείας από τον υποσιτισμό.

Στην Ελλάδα, το 25% των ενηλίκων είναι παχύσαρκο, ενώ το σύνολο υπέρβαρων και παχύσαρκων φτάνει το 63%, ποσοστό που ήταν στο 58% πριν μια πενταετία. Είναι γνωστό εδώ και χρόνια ότι έχουμε τα ψηλότερα ποσοστά παιδικής παχυσαρκίας στην Ευρώπη, που σημαίνει ότι στο μέλλον τα ποσοστά παχυσαρκίας ενηλίκων στη χώρα μας θα αυξηθούν ακόμα περισσότερο.

Μόλις τα τελευταία 2 χρόνια έχει παρατηρηθεί μια μείωση στα ποσοστά παχυσαρκίας των ΗΠΑ, μετά από πολλές δεκαετίες ανόδου. Η πτώση αυτή αποδίδεται στην ευρεία αποδοχή της παχυσαρκίας ως ασθένειας που χρειάζεται ιατρική αντιμετώπιση, και στην εφαρμογή ιατρικών θεραπειών όπως Ozempic, Wegovy, Zepbound και Mounjaro.

Τι άλλες ασθένειες προκαλεί η παχυσαρκία;

Η παχυσαρκία προκαλεί άμεσα ή επιδεινώνει πάνω από 200 άλλες ασθένειες. Συνδέεται με μειωμένο προσδόκιμο επιβίωσης μέχρι και κατά 10 χρόνια. Σχετίζεται με μείωση της ποιότητας ζωής, και αύξηση των εξόδων υγείας μεταξύ 2000-3000 ευρώ κατά έτος.

Συγκεκριμένα η παχυσαρκία σχετίζεται με:

Καρκίνο: Η παχυσαρκία αποτελεί το δεύτερο σημαντικότερο παράγοντα κινδύνου για ανάπτυξη καρκίνου μετά το κάπνισμα. Ενοχοποιούνται χρόνια φλεγμονή, υπερινσουλιναιμία και διαταραγμένος μεταβολισμός ορμονών από τον λιπώδη ιστό. Τα πιο σημαντικά είδη καρκίνου που προκαλεί είναι:

Καρκίνος ενδομητρίου
Καρκίνος μαστού
Καρκίνος οισοφάγου
Καρκίνος παχέος εντέρου
Καρκίνος ήπατος
Καρκίνος παγκρέατος
Καρκίνος νεφρού

Μεταβολικό σύνδρομο: Η παχυσαρκία βρίσκεται στον πυρήνα του μεταβολικού συνδρόμου λόγω αντίστασης στην ινσουλίνη, και κατανάλωσης ζάχαρης και υπερ-εύγευστων ενεργειακά πυκνών τροφίμων. Οι μηχανισμοί αυτοί είναι κοινοί στην ανάπτυξη της παχυσαρκίας και του μεταβολικού συνδρόμου. Κύριες εκδηλώσεις του μεταβολικού συνδρόμου είναι:

Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2
Υπερλιπιδαιμίες
Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος

Καρδιαγγειακές παθήσεις: Μέσω της ανάπτυξης σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2, και υπερλιπιδαιμίας, σε συνδυασμό με το αυξημένο έργο της καρδιάς και την αιμάτωση ενός σώματος πολύ μεγαλύτερου, ως και πολλαπλάσιου βάρους του φυσιολογικού, μπορεί να αναπτυχθούν:

Στεφανιαία Νόσος
Καρδιακή Ανεπάρκεια
Υπέρταση
Κολπική Μαρμαρυγή
Αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια

Αναπνευστικές παθήσεις: Το αυξημένο σωματικό βάρος γύρω από το θώρακα και εντός της κοιλιάς, προκαλεί περιορισμένη έκπτυξη των πνευμόνων. Άλλοι μηχανισμοί όπως η χρόνια φλεγμονή μπορεί επίσης να παίζουν ρόλο:

Σύνδρομο υπνικής άπνοιας
Επιδείνωση άσθματος
Περιοριστική πνευμονοπάθεια
Επιπλοκές COVID

Γαστρεντερολογικά προβλήματα: Λόγω χρόνιας φλεγμονής, αύξησης ενδοκοιλιακής πίεσης, ορμονολογικής δράσης λίπους και κακής διατροφής:

Γαστροοισοφαγική Παλινδρόμηση
Χολολιθίαση

Ορθοπαιδικές παθήσεις: Η επίδραση του αυξημένου σωματικού βάρους στα οστά και στις αρθρώσεις είναι από τις σημαντικότερες αιτίες μείωσης του επιπέδου ποιότητας ζωής του παχύσαρκου ασθενούς

Οστεοαρθρίτιδα ισχίου και γόνατος
Χρόνια σπονδυλοαρθροπάθεια
Τενοντοπάθειες
Χρόνιος πόνος

Παθήσεις ουροποιητικού: Οφειλόμενες σε συνδυασμό άλλων επιπλοκών της παχυσαρκίας όπως διαβήτης και υπέρταση, αλλά και άμεση δράση της παχυσαρκίας

Νεφρική ανεπάρκεια
Νεφρολιθίαση
Ακράτεια ούρων

Αναπαραγωγικές διαταραχές: Η επίδραση αντίστασης στην ινσουλίνη και διαταραγμένου μεταβολισμού αναπαραγωγικών ορμονών στον λιπώδη ιστό οδηγούν σε σωρεία παρενεργειών:

Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών και διαταραχές περιόδου
Υπογοναδισμός στους άνδρες
Υπογονιμότητα και στα δύο φύλα

Νευροψυχολογικές επιπτώσεις: Προκαλούνται, όχι μόνο από την παχυσαρκία και τις επιπλοκές της, αλλά και από τη ζωή με την παχυσαρκία, και την αντιμετώπιση στιγματισμού, διακρίσεων και bullying, ειδικά στις νεότερες ηλικίες

Κατάθλιψη
Αγχώδεις διαταραχές
Γνωσιακή έκπτωση

Θέλετε να μάθετε αν η μέθοδος είναι κατάλληλη για εσάς;

Η αξιολόγηση του ιατρικού ιστορικού αποτελεί το πρώτο βήμα για τον σχεδιασμό της κατάλληλης θεραπείας.

Ποια είναι η ιατρική αντιμετώπιση της παχυσαρκίας;

Τα τελευταία χρόνια η αντιμετώπιση της παχυσαρκίας έχει αλλάξει ριζικά. Από την ενοχική, σχεδόν ρατσιστική αντιμετώπιση του παχύσαρκου ως ενός αδύναμου ανθρώπου, που δεν έχει την επιθυμία, τη θέληση, το σθένος ή την υπομονή να αλλάξει τη ζωή του, και είναι ο αποκλειστικός υπεύθυνος για την κατάστασή του, έχουμε φτάσει στην αναγνώριση της παχυσαρκίας ως μια χρόνιας προοδευτικά επιδεινούμενης κατάστασης που χρειάζεται ιατρική αντιμετώπιση. Η ιατρική πολυπαραγοντική αντιμετώπιση της παχυσαρκίας έχει ως εξής:

Διατροφική συμβουλευτική: Ο ρόλος της είναι επικουρικός των υπόλοιπων θεραπειών. Παλαιότερα υπήρχε το προαπαιτούμενο να έχει προσπαθήσει ο ασθενής θεραπεία παχυσαρκίας με διατροφική παρέμβαση για να είναι υποψήφιος για ιατρική θεραπεία παχυσαρκίας. Πλέον υπάρχουν κατευθυντήριες οδηγίες για απευθείας εφαρμογή αποδεδειγμένα αποτελεσματικών θεραπειών παχυσαρκίας όπως Ozempic, Wegovy, Zepbound και Mounjaro, ή βαριατρικά χειρουργεία όπως Γαστρικό Μανίκι και Γαστρικό Bypass.
Ψυχολογική-Ψυχιατρική υποστήριξη: Πολύ σημαντικές σε άτομα με ενεργό ψυχοπαθολογία και αρρύθμιστη ψυχιατρική νόσο. Κατά τα λοιπά ο ρόλος τους είναι επικουρικός των ιατρικών θεραπειών παχυσαρκίας. Οι διαταραχές συναισθήματος, (κατάθλιψη, αγχώδης διαταραχή), δεν είναι απαγορευτικές για εφαρμογή θεραπείας παχυσαρκίας
Φαρμακευτική αντιμετώπιση παχυσαρκίας: Φάρμακα όπως Ozempic, Wegovy, Zepbound και Mounjaro, έχουν αλλάξει συνολικά την θεραπεία της παχυσαρκίας. Τα φάρμακα αυτά που ανήκουν στην κατηγορία των GLP-1 αγωνιστών, είναι ανάλογα εντερικών ορμονών που δρουν σε κέντρα πείνας στον εγκέφαλο, στο στομάχι και στο έντερο. Η αποτελεσματικότητα τους στον έλεγχο πείνας και στην απώλεια βάρους υπήρξε καταλυτική για την αλλαγή αντιμετώπισης της παχυσαρκίας από το ευρύ κοινό, από μια διαταραχή διατροφής και τρόπου ζωής, σε μια ιατρική πάθηση. Τα φάρμακα αυτά βοηθούν στην καταπολέμηση διατροφικών διαταραχών, υπερφαγιών, εθισμών ακόμα και στον τζόγο, όχι μόνο στα τρόφιμα. Τα μεγαλύτερα προβλήματα με τους αγωνιστές GLP-1 Ozempic, Wegovy, Zepbound και Mounjaro, είναι το πολύ ψηλό κόστος τους, και το γεγονός ότι θα πρέπει λαμβάνονται εφ’ όρο ζωής. Μελέτες δείχνουν ότι η διακοπή τους οδηγεί σε επαναπρόσληψη βάρους
Βαριατρικά χειρουργεία: Το Γαστρικό Μανίκι, και το Γαστρικό Bypass με τις παραλλαγές του, έχουν αποδείξει εδώ και δεκαετίες την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα τους. Με ποσοστό υποτροπής της παχυσαρκίας κάτω του 30%, που βελτιώνεται ακόμα περισσότερο με σωστή επιλογή χειρουργείου, και ποσοστά επιπλοκών που είναι αντίστοιχα πολύ πιο απλών επεμβάσεων, είναι η πιο σίγουρη επιλογή για θεραπεία παχυσαρκίας.
Συνδυαστικές θεραπείες: Το μέλλον της θεραπείας της παχυσαρκίας βρίσκεται στη συνδυαστική εφαρμογή ιατρικών θεραπειών. Αντίστοιχα με την αντιμετώπιση άλλων παθήσεων, όπου χειρουργεία και φάρμακα χρησιμοποιούνται συνδυαστικά και επικουρικά του ενός για το άλλο, στο μέλλον η επιλογή ανάμεσα σε φαρμακευτική και χειρουργική θεραπεία ή συνδυασμό των δυο, θα είναι ο κανόνας στη θεραπευτική της παχυσαρκίας.

Πως τα Βαριατρικά Χειρουργεία θεραπεύουν την παχυσαρκία;

Τα χειρουργεία παχυσαρκίας είναι ασφαλέστατα, και εξαιρετικά αποτελεσματικά. Επιτυγχάνουν σίγουρη, αξιόπιστη θεραπεία για την παχυσαρκία. Οι κίνδυνοι από ένα βαριατρικό χειρουργείο είναι ελάχιστοι, ειδικά όταν συγκρίνονται με τους κινδύνους της παχυσαρκίας. Τα ποσοστά επιπλοκών είναι εξαιρετικά χαμηλά, και η θνητότητα είναι μηδενική.

Υπάρχει η πεποίθηση ότι τα χειρουργεία παχυσαρκίας είναι επικίνδυνα και ότι δημιουργούν πολλά προβλήματα. Υπάρχει ακόμα και στιγματισμός ατόμων που χάνουν βάρος με τη βοήθεια χειρουργείων για την παχυσαρκία. Η πραγματικότητα είναι ότι τα άτομα που πληρούν τα κριτήρια βαριατρικής χειρουργικής, έχουν κάνει προσπάθειες απώλειας βάρους και έχουν αποτύχει. Το βαριατρικό χειρουργείο είναι η τελευταία ελπίδα να χάσουν βάρος και να μην οδηγηθούν σε κάποια από τις παθήσεις που προκαλούνται από την παχυσαρκία.

Ποιος μπορεί να υποβληθεί σε βαριατρικό χειρουργείο;

Με δεδομένη την αποτελεσματικότητα της βαριατρικής χειρουργικής, την εξαιρετικά ασφάλεια των χειρουργείων παχυσαρκίας, και τη συνεχή επιδείνωση των ποσοστών παχυσαρκίας, η Αμερικάνικη Εταιρία Μεταβολικής και Βαριατρικής Χειρουργικής (ASMBS) μαζί με τη Διεθνή Εταιρεία Χειρουργικής Παχυσαρκίας και Μεταβολικών Παθήσεων (IFSO) κατέληξαν σε κατευθυντήριες οδηγίες βάσει των οποίων συστήνεται βαριατρικό χειρουργείο σε:

Δείκτη Μάζας Σώματος (BMI) άνω του 35 kg/m2, ανεξαρτήτως ύπαρξης και βαρύτητας άλλων παθήσεων
Δείκτη Μάζας Σώματος (BMI) άνω του 30 kg/m2 εφόσον πάσχουν από Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 2
Δείκτη Μάζας Σώματος (BMI) μεταξύ 30 και 35 kg/m2 εφόσον δεν επιτυγχάνουν ικανοποιητική απώλεια βάρους ή αντιμετώπιση σχετιζόμενων παθήσεων με μη χειρουργικές μεθόδους

Συμπέρασμα

Η παχυσαρκία είναι μια χρόνια πολύπλοκη ιατρική ασθένεια που προκαλεί άμεσα ή έμμεσα πολλές άλλες ασθένειες. Ως ιατρική ασθένεια χρειάζεται ιατρική πολυπαραγοντική αντιμετώπιση. Προσεγγίσεις όπως διατροφική συμβουλευτική, άσκηση και ψυχολογική υποστήριξη έχουν αποτύχει στη θεραπεία της παχυσαρκίας και πρέπει να εφαρμόζονται επικουρικά των ιατρικών θεραπειών. Οι ιατρικές θεραπείες της παχυσαρκίας περιλαμβάνουν συνδυασμούς φαρμάκων και χειρουργείων, όπως πολλές άλλες ιατρικές παθήσεις, επιλεγμένων και προσαρμοσμένων εξατομικευμένα με βάση τις ανάγκες και τις ιδιαιτερότητες του κάθε ασθενούς.

Δρ. ΜΙΧΑΗΛ Σ. ΚΟΥΡΚΟΥΛΟΣ

Υπερεξειδίκευση στην
Ρομποτική Χειρουργική

Διευθυντής Χειρουργός Γαστρεντερικού και Παχυσαρκίας
Ευρωκλινικής Αθηνών
Λαπαροσκοπική - Ρομποτική Χειρουργική