Φάρμακα γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης

Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση (ΓΟΠ) που επιμένει και δεν βελτιώνεται με αλλαγές διατροφής και τρόπου ζωής, αντιμετωπίζεται με φάρμακα. Τα συμπτώματα της ΓΟΠ, σε συνδυασμό με το ιστορικό και τις ανάγκες του ασθενούς, καθορίζουν τον τύπο των φαρμάκων που θα προτιμήσουμε. Υπάρχουν 2 διαφορετικές κατηγορίες φαρμάκων για αντιμετώπιση των συμπτωμάτων της γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης. Από τη μια έχουμε φάρμακα που μειώνουν ή εξουδετερώνουν την οξύτητα του στομάχου, κι από την άλλη υπάρχουν αυτά που βελτιώνουν την κινητικότητα του γαστρεντερικού.

Πρέπει να θυμόμαστε ότι όλα αυτά τα φάρμακα, κρύβουν απλά τα συμπτώματα της γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης, και δεν αντιμετωπίζουν αιτιολογικά τη νόσο. Η χρόνια λήψη τους μπορεί να προκαλέσει σοβαρές παρενέργειες και πρέπει να αποφεύγεται. Σε γενικές γραμμές απαγορεύεται να παίρνουμε φάρμακα για συμπτώματα γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης, χωρίς διερεύνηση για πάνω από 2 εβδομάδες. Απλά συμπτώματα ΓΟΠ μπορεί να υποκρύπτουν σοβαρά προβλήματα, και η αντιμετώπιση τους με φάρμακα χωρίς να έχει γίνει γαστροσκόπηση μπορεί να καθυστερήσει τη διάγνωση με τραγικά αποτελέσματα.

Επιπλέον, η καθημερινή χρόνια λήψη των φαρμάκων αυτών, ή αυξημένες δόσεις για αντιμετώπιση ανθεκτικής γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης, θα πρέπει να αποφεύγονται. Υπάρχουν σοβαρές παρενέργειες που σχετίζονται με τη θεραπεία με φάρμακα, και θα πρέπει τουλάχιστον να γίνεται εκτίμηση για χειρουργική θεραπεία γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης.

Επισκόπηση

Φάρμακα γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης που μειώνουν την οξύτητα

Υπάρχουν διάφορες κατηγορίες φαρμάκων, που δρουν με διαφορετικό τρόπο για να αντιμετωπίσουν τα συμπτώματα της γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης μέσω μείωση της οξύτητας του γαστρικού υγρού

Αντιόξινα: Τα πιο απλά φάρμακα γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης είναι τα αντιόξινα. Δρουν με καθαρά χημικό τρόπο στον αυλό του οισοφάγου και του στομάχου, εξουδετερώνοντας το οξύ που παράγεται μαζί με τα υπόλοιπα γαστρικά υγρά. Υπάρχουν πολλά διαφορετικά σκευάσματα όπως Gaviscon, Riopan, Maalox και το πιο γνωστό απ’ όλα, το Γάλα Μαγνησίας. Όλα δρουν με παρόμοιο τρόπο, αν και μπορεί να έχουν διαφορετική αποτελεσματικότητα σε διαφορετικά άτομα. Μπορεί να προκαλέσουν διάρροια ή δυσκοιλιότητα, αλλά γενικά οι επιπλοκές τους είναι σπάνιες.
Προστατευτικά του βλεννογόνου: Υπάρχει μόνο ένα φάρμακο σ’ αυτή την οικογένεια, η σουκραλφάτη, και το σκεύασμα που την περιέχει λέγεται Peptonorm. Η σουκραλφάτη αντιδρά με τα οξέα του οισοφάγου, του στομάχου και του δωδεκαδακτύλου, και παίρνει μια ζελατινώδη υφή. Μ’ αυτό τον τρόπο καλύπτει εσωτερικά και προστατεύει τον βλεννογόνο. Εμποδίζει οξύ από το να έρθει σε επαφή με το τοίχωμα του οισοφάγου, και να προκαλέσει φλεγμονή και συμπτώματα.
Φάρμακα που καταστέλλουν την παραγωγή οξέος: Οι λεγόμενοι Αναστολείς Αντλιών Πρωτονίων (Proton Pump Inhibitors-PPIs), ή πραζόλες, είναι τα πιο διαδεδομένα φάρμακα γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης. Δρουν πάνω στα κύτταρα του στομάχου και, όπως δηλώνει το όνομά τους, αναστέλλουν την λειτουργία των αντλιών οξέος του στομάχου. Με πιο απλά λόγια, τα γαστρικά υγρά παράγονται κανονικά αλλά περιέχουν λίγο ή καθόλου οξύ. Τα πιο γνωστά φάρμακα αυτής της κατηγορίας είναι το Losec (Ομεπραζόλη), Laprazol (Λανσοπραζολη), Nexium (Εσομεπραζόλη), Controloc (Παντοπραζόλη) και Pariet (Ραμπεπραζόλη). Κυκλοφορούν και πολλά άλλα σκευάσματα με διαφορετικό όνομα αλλά με τις ίδιες ακριβώς δραστικές ουσίες. Στις περισσότερες περιπτώσεις παλινδρόμησης, τα συμπτώματα εξαφανίζονται με θεραπεία με φάρμακα για 2 μήνες. Η θεραπεία μπορεί να χρειαστεί να επαναληφθεί στο μέλλον αν τα συμπτώματα υποτροπιάσουν. Λιγότερο συχνά είναι απαραίτητη η τακτική ως και καθημερινή λήψη αυτών των φαρμάκων, για επίμονα συμπτώματα γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης.
Φάρμακα που μειώνουν την παραγωγή γαστρικού οξέος: Οι λεγόμενοι Η2 αναστολείς, είναι τα πιο παλιά φάρμακα που χρησιμοποιήθηκαν στη θεραπεία της παλινδρόμησης και του έλκους στομάχου. Δρουν πιο καθυστερημένα, αλλά πιθανόν για περισσότερο χρόνο από τα PPIs. Σε αυτή την κατηγορία ανήκουν η σιμετιδίνη και η φαμιτιδίνη. Η ιδιαίτερα δημοφιλής ρανιτιδίνη που κυκλοφορούσε παλιότερα, απαγορεύτηκε λόγω πιθανής συσχέτισης με καρκίνο.

Φάρμακα γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης που βελτιώνουν την κινητικότητα οισοφάγου και στομάχου

Η δράση τους είναι πιο ασθενής και συνήθως χρησιμοποιούνται σε συνδυασμό με κάποιο από τα παραπάνω. Αν και αυτά τα φάρμακα αντιμετωπίζουν την ίδια τη γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, οι παρενέργειες τους δεν επιτρέπουν τη χρόνια χρήση τους.

Μετοκλοπραμίδη: Αυξάνει την πίεση του κατώτερου οισοφαγικού σφιγκτήρα και βελτιώνει την κένωση του στομάχου. Μπορεί όμως να προκαλέσει συμπτώματα τύπου Parkinson και η χρήση του αποφεύγεται σε ηλικιωμένους. Κυκλοφορεί ως ρινικό σπρέι με το όνομα Veriiligo
Δομπεριδόνη: Βελτιώνει την κινητικότητα οισοφάγου και στομάχου και βοηθάει πολύ σε περιπτώσεις δυσκινησίας οισοφάγου. Μπορεί όμως να έχει παρόμοιες παρενέργειες με την μετοκλοπραμίδη, και επιπλέον μπορεί να προκαλέσει αρρυθμίες. Κυκλοφορεί με τα εμπορικά ονόματα Cilroton και Oroperydis
Βακλοφαίνη: Νευρολογικό φάρμακο με αντι-σπαστική και αντιεπιληπτική δράση. Στον οισοφάγο μειώνει τα επεισόδια παροδικής χαλάρωσης (Transient Lower Oesophageal Relaxations, TLER’s), και πιθανώς μειώνει την αισθητικότητα του κατώτερου οισοφάγου. Είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική στην Λαρυγγοφαρυγγική Παλινδρόμηση, αλλά μπορεί να προκαλέσει αδυναμία και ζάλη. Η εμπορική ονομασία της είναι Miorel

Φάρμακα γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης που μειώνουν την αισθητικότητα

Αντικαταθλιπτικά: Έχει βρεθεί ότι αντικαταθλιπτικά φάρμακα όπως η σιταλοπράμη (Seropram) βοηθούν στον έλεγχο των συμπτωμάτων της μη όξινης γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης και της υπερευαισθησίας οισοφάγου. Αυτό δε σημαίνει ότι ασθενείς με συμπτώματα που ανήκουν σ αυτές τις κατηγορίες πάσχουν από κατάθλιψη. Τα αντικαταθλιπτικά φάρμακα λειτουργούν μεταβάλλοντας τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν τα νευρικά κύτταρα, προσλαμβάνονται και μεταφέρονται τα νευρικά ερεθίσματα. Η χρήση τους βοηθάει στη μειωμένη ενεργοποίηση των νευρικών απολήξεων του κατώτερου οισοφάγου, μειώνοντας την ευερεθιστότητά τους.
Βενζοδιαζεπίνες: Σε αυτή την κατηγορία ανήκουν τα πολύ γνωστά αγχολυτικά Xanax (αλπραζολάμη), Tavor (λοραζεπάμη), Clonotril (κλοναζεπάμη) κτλ. Τα φάρμακα αυτά βελτιώνουν τα συμπτώματα γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης με πολλούς τρόπους. Η αγχολυτική δράση μειώνει την αισθητικότητα του οισοφάγου, αλλά επίσης μειώνει την έκκριση γαστρικού οξέος. Πιθανώς να βοηθούν στην κινητικότητα του γαστρεντερικού. Γενικά όμως δεν είναι ιδιαίτερα αποδεκτά από ασθενής λόγω της κατασταλτικής δράσης τους.

Γενικές οδηγίες φαρμάκων γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης

Κάποιοι ασθενείς θα παρουσιάσουν ανθεκτική παλινδρόμηση που δεν αντιμετωπίζεται με καθημερινή λήψη φαρμάκων PPIs. Το πρώτο ερώτημα που πρέπει να τεθεί είναι κατά πόσο παίρνουν σωστά την αγωγή τους. Αν τα συμπτώματα γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης είναι χειρότερα τη νύχτα, τότε είναι καλύτερο τα φάρμακα να λαμβάνονται το βράδυ αντί για το πρωί. Μερικές φορές βοηθάει ο διπλασιασμός της δόσης για μικρό χρονικό διάστημα. Η αλλαγή του σκευάσματος μπορεί επίσης να βοηθήσει, καθώς πολλές φορές διαφορετικά φάρμακα της ίδιας οικογένειας μπορεί να έχουν καλύτερη δράση στα συμπτώματα γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης, ή λιγότερες παρενέργειες. Αν κι αυτό δεν αποδώσει, είναι πιθανό η αιτία των συμπτωμάτων να είναι διαφορετική, π.χ. ηωσινοφιλική οισοφαγίτιδα, μη όξινη γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση ή υπερευαισθησία οισοφάγου.

Παρενέργειες φαρμάκων γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης

Η χρόνια καθημερινή λήψη φαρμάκων της οικογένειας PPIs για γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση σχετίζεται με σοβαρές παρενέργειες. Τα φάρμακα αυτά μειώνουν την απορρόφηση ασβεστίου και σιδήρου, αλλάζουν το εντερικό μικροβίωμα και μπορεί να προκαλέσουν μέχρι και άνοια:

Οστεοπόρωση και κατάγματα: Η μειωμένη απορρόφηση ασβεστίου αυξάνει τα κατάγματα στους ηλικιωμένους. Ειδικά σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, η χρόνια καθημερινή λήψη φαρμάκων για γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση διπλασιάζει την πιθανότητα οστεοπορωτικών καταγμάτων. Αν υπάρχει οστεοπόρωση, επιβάλλεται η διακοπή των φαρμάκων αυτών, και η θεραπεία της γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης με χειρουργική επέμβαση
Άνοια: Είχε υποτεθεί σε παλαιότερες μελέτες, και πλέον έχει επιβεβαιωθεί, ότι η χρόνια καθημερινή λήψη φαρμάκων για γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση αυξάνει τον κίνδυνο ανάπτυξης γεροντικής άνοιας
Πολύποδες και καρκίνος παχέος εντέρου: Η χρόνια καθημερινή λήψη φαρμάκων για γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση με βάση κάποιες μελέτες αυξάνει τον κίνδυνο ανάπτυξης πολυπόδων παχέος εντέρου. Οι πολύποδες παχέος εντέρου μπορούν να μετατραπούν σε καρκίνο παχέος εντέρου.
Λοιμώξεις: Η χρόνια λήψη φαρμάκων για γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση σχετίζεται με αυξημένη πιθανότητα πνευμονίας, και ψευδομεμβρανώδους εντεροκολίτιδας από το ιδιαίτερα επικίνδυνο Clostridium Difficile.
Νεφρική ανεπάρκεια: Η καθημερινή λήψη φαρμάκων για γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση μπορεί να προκαλέσει νεφρική βλάβη, με οξεία ή χρόνια νεφρική ανεπάρκεια
Εγκεφαλικά και εμφράγματα: Κάποιες μελέτες έχουν δείξει αύξηση της πιθανότητας καρδιαγγειακών συμβαμάτων με χρόνια λήψη φαρμάκων για γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση
Αναιμία: Η μειωμένη απορρόφηση σιδήρου και βιταμίνης Β12 μπορεί να προκαλέσει αναιμίες.
Λιγότερο συχνά: Πονοκέφαλοι, πόνοι στα οστά και στις αρθρώσεις

Είστε υποψήφιος για Φάρμακα γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης;

Συμπληρώστε το ιατρικό ιστορικό σας και λάβετε εξατομικευμένη αξιολόγηση από τον χειρουργό.

Συμπέρασμα

Η χρόνια αγωγή γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης με φάρμακα είναι σε γενικές γραμμές ασφαλής αλλά μπορεί να υπάρξουν σοβαρές παρενέργειες. Το πιο σημαντικό που πρέπει να θυμόμαστε είναι ότι τα φάρμακα δεν θεραπεύουν τη γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, αλλά κρύβουν απλώς το πρόβλημα. Αν τα συμπτώματα της γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης, αντιμετωπίζονται με περιστασιακή βραχυπρόθεσμη χρήση φαρμάκων, για μερικές εβδομάδες μέσα στο χρόνο, είναι ασφαλής η λήψη τους. Αν όμως η γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση είναι ανθεκτική και απαιτεί καθημερινή λήψη φαρμάκων, τότε πρέπει να συζητάμε την πιθανότητα χειρουργικής αντιμετώπισης. Ειδικά αν για την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων χρειάζονται αυξημένες ή πολλαπλές δόσεις κάθε μέρα, η χειρουργική θεραπεία είναι επιβεβλημένη.

Δρ. ΜΙΧΑΗΛ Σ. ΚΟΥΡΚΟΥΛΟΣ

Υπερεξειδίκευση στην
Ρομποτική Χειρουργική

Διευθυντής Χειρουργός Γαστρεντερικού και Παχυσαρκίας
Ευρωκλινικής Αθηνών
Λαπαροσκοπική - Ρομποτική Χειρουργική